Atopia - atopowe zapalenie skóry u psów

Atopowe zapalenie skóry jest jedną z najczęściej występujących chorób skóry u psów. Choroba ta stwarza duże trudności w rozpoznawaniu i leczeniu chorych zwierząt, co wynika z jej przewlekłego charakteru, często występujących nawrotów oraz z różnorodności czynników, które ją wywołują.

Schorzenie to, zwane atopią, jest efektem nadwrażliwości u psów predysponowanych genetycznie na wziewne lub skórne antygeny, zwane alergenami. Zwykle pojawia się w wieku od 6 miesiąca do 6 roku życia. Najczęściej jednak zmiany zauważane są między 1 a 3 rokiem życia. Często są to alergie na roztocza kurzu domowego, pyłki roślin, pleśń, łupież, na naskórek owadów itd. Na tę chorobę cierpi około 10-15% naszych pupili.

 

Najczęściej zauważane objawy, to rumień oraz świąd. Zmiany na skórze lokalizują się głównie na głowie (okolica oczu, warg, brody), w uszach, na brzusznej powierzchni ciała (szyja, pachy, pachwiny), na kończynach (przestrzenie międzypalcowe, palce, nadgarstek). Świąd, poznajemy po częstym lizaniu, drapaniu, wygryzaniu i ocieraniu się. Pojawiać się może zarówno sezonowo, jak i niesezonowo. Nasilenie może być przez cały rok jednakowe lub wyraźnie zmieniać się okresowo. Z reguły w przypadku długiego czasu trwania choroby, zmiany skórne, w tym świąd, są jednakowo silne przez cały rok. Podczas wizyty istotna jest każda dodatkowa informacja od właściciela, jak np. intensywność świądu, którą można podać w skali od 0 do 10. Przy atopowym zapaleniu skóry intensywność świądu wynosi zwykle od 2 do 7. Pomaga to w wyeliminowaniu innych chorób przebiegających ze świądem, ale intensywniejszym (świerzb, alergia pokarmowa).

Przez wylizywanie i gryzienie dochodzi często do wtórnych zmian na skórze (wyłysienia, przebarwienia, złuszczanie się naskórka) oraz infekcji: gronkowcowe ropne zapalenie skóry (grudki, liczne krosty), tzw. hot spot, czyli urazowo-ropne zapalenie 

skóry, Malassezioza (drożdżyca), nawracające zapalenie kanału słuchowego zewnętrznego, hiperpigmentacja (nadmierne zabarwienie skóry), strupy, wyłysienia. Opisane wtórne infekcje nasilają objawy, w tym świąd. Przy atopii spotyka się również zapalenie spojówek, rzadziej alergiczne zapalenie płuc i nosa.

Jednym ze sposobów leczenia psa, co będzie omówione niżej, jest stosowanie glikokortykosteroidów. Świąd często mija, ale trzeba mieć na uwadze, że jeśli doszło już do wtórnej infekcji (grzybiczej czy bakteryjnej), świąd może nie ustąpić. Podczas tego rodzaju leczenia, wskutek osłabienia aktywności układu odpornościowego (tzw. immunosupresji), może się pojawić uogólniona nużyca (pasożyt ten występuje w mieszkach włosowych, gruczołach).

 

Choroby towarzyszące:

Jednocześnie z atopowym zapaleniem skóry nasz pupil może cierpieć na nadwrażliwość na pchły, czy alergię pokarmową. Pierwszy problem zwalcza się podając środki przeciwpasożytnicze. Jeśli natomiast mamy do czynienia z jednoczesną atopią i alergią pokarmową, należy wprowadzić eliminacyjną dietę hipoalergiczną na 8-12 tygodni, w celu potwierdzenia i/lub wyeliminowania alergii pokarmowej. W literaturze opisywane jest również kontaktowe zapalenie skóry towarzyszące atopii. Kontakt z drażniącym czynnikami nasila objawy.

Jak rozpoznać atopię?

W pierwszej kolejności należy wykluczyć inne choroby mogące powodować podobne objawy: świerzb, wszawicę, chejletielozę, nużycę, bakteryjne czy grzybicze zapalenie skóry. W tym celu wykonuje się zeskrobinę, która jest oglądana pod mikroskopem, wykonywany jest wymaz, a następnie posiew w kierunku wykrycia bakterii i/lub grzybów. Jeśli wyżej wymienione przyczyny zostaną wykluczone można pokusić się o wykonanie testów alergicznych śródskórnych (test wykrywający immunoglobuliny klasy IgE w skórze) lub serologicznych (test wykonywany z krwi wykazują immunoglobuliny klasy IgE swoiście reagujące z konkretnym alergenem). Niestety wynik dodatni testu bez wyżej opisanych objawów nie może być podstawą do postawienia rozpoznania. Wyniki dodatnie wskazują jedynie alergeny, których należy unikać i/lub służą do wdrożenia odczulania. 

Zaletą testów serologicznych jest wykrywanie przeciwciał na alergeny pokarmowe, które także powodują liczne zmiany skórne. Badania sugerują, że nie jest to przydatne w rozpoznawaniu reakcji skórnych na składniki pokarmowe. Dlatego przy podejrzeniu alergii pokarmowej, jak już wspomniałam, należy wdrożyć dietę eliminacyjną hipoalergiczną. Interpretację wyników testów powinien przeprowadzić lekarz weterynarii po uwzględnieniu objawów i dotychczasowego leczenia.

 

 

Możliwości leczenia atopowego zapalenia skóry:

Niestety, właściciel musi być świadomy, iż to schorzenie rzadko udaje się całkowicie wyleczyć. Celem leczenia jest poprawienie jakości życia naszego pupila.

W miarę możliwości konieczne jest wyeliminowanie alergenów ze środowiska.

Jeśli stwierdzono wtórne zapalenie skóry (bakteryjne czy grzybicze), należy równolegle je leczyć antybiotykami i/lub środkami przeciwgrzybiczymi. Warto także dołączyć środki miejscowo odkażające, jak szampony czy płyny. Potwierdzone choroby pasożytnicze (świerzb, nużyca, pchły) zwalcza się przeznaczonymi to tego celu środkami.

Jeśli wykonano testy alergiczne i znane są alergeny powodujące problemy skórne, można wdrożyć immunoterapię swoistą (odczulanie). Polega to na podawaniu psu w zastrzykach 

podskórnych rosnących dawek wyciągu z antygenu, co ma zmniejszać nasilenie objawów po kontakcie z alergenem w naturze. Dawki są zwiększane aż do osiągnięcia dawki maksymalnej dla danego pacjenta. Zastrzyki wykonuje się często - co kilka dni. Jeśli wykonuje to sam właściciel w domu, musi wiedzieć, że istnieje ryzyko wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego (zagrażające życiu zaburzenie krążenia). Ta metoda leczenia daje sporą szansę na poprawę, jednak rzadko udaje się w ten sposób zupełnie wyleczyć psa. Dzieje się tak, ponieważ na efekt ma wpływ wiek, czas trwania choroby, czas terapii, rasa, nasilenie objawów.

Do terapii można dołączyć leki przeciwhistaminowe, na które nie wszystkie psy są wrażliwe. Okres próbny dla tej grupy leków wynosi min 7-14 dni. Stosuje się je zwykle u psów ze słabo nasilonym objawami.

Leki przeciwdepresyjne.

Nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6.

Inhibitor fosfodiesterazy - pentoksyfilina.

Przy bardzo silnym świądzie można wprowadzić glikokortykosteroidy krótkodziałające. Jeśli ta grupa leków stosowana jest przez dłuższy czas, ze względu na skutki uboczne należy regularnie kontrolować stan zdrowia pacjenta.

Cyklosporyna o działaniu przeciwalergicznym i immunosupresyjnym (hamującym odpowiedź układu odpornościowego). Efekty leczenia tą substancją zauważalne są po ok. 30 dniach.

Ostateczną decyzję o sposobie leczenia podejmuje lekarz weterynarii po zebraniu danych z wywiadu, zbadaniu zwierzęcia, analizie podjętej próby wstępnego leczenia. Zależy to m.in. od obecności wtórnych infekcji, intensywności świądu, wrażliwości na podawane leki, a także od kosztów. W terapii często stosuje się kombinacje wyżej wymienionych środków. Walka z atopią zwykle jest długa i trudna, ale konsekwentne postępowanie, pozwalające na wyeliminowanie innych przyczyn nasilających świąd i następnie dopasowanie odpowiedniego leczenia dla danego zwierzęcia, znacznie zwiększa szanse powodzenia terapii.

 

 

Lek. wet. Martyna Wilk-Niepiekło

 

Bibliografia:

1. Hillier A., Jak rozpoznać atopowe zapalenie skóry u psów, Weterynaria po Dyplomie, vol. 5 nr 4.

2. Hillier A., Badania alergologiczne i leczenie psów z atopowym zapaleniem skóry, Weterynaria po Dyplomie, vol. 5 nr 4.

3. Medleau L., Hnilica K.A., Dermatologia małych zwierząt. Kolorowy atlas i przewodnik terapeutyczny, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2006, s. 241-243.

4. Szczepanik M., Dermatologia w praktyce, Wydawnictwo Elamed, Katowice 2007, s. 33-42.