Anatomia układu rozrodczego suki

ANATOMIA UKŁADU ROZRODCZEGO  SUKI

 

Narząd płciowy suki składa się z jajników, jajowodów, macicy, pochwy i sromu. W jajnikach dojrzewają komórki jajowe, które po owulacji przenoszone są przez jajowody do macicy. Tam, jeżeli dojdzie do zapłodnienia, następuje zagnieżdżenie się (implantacja) zarodków i dalszy rozwój płodów. Pochwa jest natomiast kanałem łączącym macicę z zewnętrznym narządem płciowym, sromem.

Jajniki

Jajniki (ovaria), czyli gonady żeńskie, są parzystymi owalnymi narządami umiejscowionymi w jamie brzusznej, doogonowo w stosunku do nerek. Jajniki odgrywają dwojaką rolę w funkcjonowaniu narządu płciowego – produkują komórki jajowe oraz stanowią gruczoły wewnętrznego wydzielania.

Jajniki składają się z dwóch części: rdzenia (medulla) i kory (cortex). W części rdzeniowej znajdują się naczynia krwionośne oraz limfatyczne, nerwy, gładkie włókna mięśniowe i tkanka łączna luźna. Zrąb kory jajnika stanowi tkanka łączna zawierająca cienkie pęczki włókien kolagenowych, wrzecionowate fibrocycty oraz małą ilość włókien sprężystych. W obrębie części korowej znajdują się cztery rodzaje elementów wiążących się bezpośrednio z funkcja jajnika. Są to pęcherzyki jajnikowe, ciałka żółte, ciałka białawe i komórki śródmiąższowe.

Jajnik od zewnątrz pokrywa torebka łącznotkankowa, zwana błoną białawą, którą pokrywa sześcienny nabłonek mezodermalny, dawniej zwany nabłonkiem płciowym.

Regularnie, co kilka miesięcy u suk, na skutek wydzielania podwzgórzowego hormonu regulacyjnego GnRH, z przysadki uwalnia się gonadotropina FSH, która stymuluje rozwój grupy pęcherzyków jajnikowych, które dojrzewają, tworząc pęcherzyki dominujące zwane pęcherzykami Graafa. Pęcherzyki te zbudowane są z słonki składającej się z dwóch warstw: włóknistej zewnętrznej oraz komórkowej wewnętrznej. W warstwie wewnętrznej na skutek stymulacji FSH pojawia się synteza m.in. estrogenów. Pod osłonką znajduje się błona szklista, na której ułożone są wielowarstwowo komórki tworzące warstwę ziarnistą, gdzie m.in. następuje synteza progesteronu. W pewnym miejscu tej warstwy pojawia się zgrupowanie komórek penetrujących do środka pęcherzyka. Na którym znajduje się komórka jajowa otoczona przez kolejną warstwę komórek, tworząc wieniec promienisty. Wnętrze pęcherzyka wypełnione jest przez płyn pęcherzykowy, bogaty w ciała białkowe i hormony. Po osiągnięciu pełnej dojrzałości następuje owulacja wywołana przez wyrzut LH. Po owulacji, która następuje na powierzchni jajnika, wnętrze pękniętego pęcherzyka wypełnia się krwią. Powstały skrzep zostaje następnie przerośnięty przez komórki luteinizujące, wywodzące się ze stratum granulosum. W ten sposób formuje się ciałko żółte produkujące progesteron. Ponieważ ciałko to formuje się na powierzchni jajnika, tworzy żółto zabarwione uwypuklenie jajnika.

 

 

Jajowody

Jajowody odpowiedzialne są za transport komórek jajowych w kierunku macicy, umożliwiają penetrację plemników w kierunku przeciwnym, stanowiąc jednocześnie miejsce zapłodnienia i wstępnego rozwoju zarodka. Są to przewody parzyste, znajdujące się przy odpowiednich jajnikach.

Jajowody pokryte są od zewnątrz błoną surowiczą, która stanowi blaszka otrzewnej, tworząca w tym miejscu krezkę jajowodową. Pomiędzy jej blaszkami znajduje się swoiste „ciałko tłuszczowe”. Głębiej znajduje się blaszka mięśniowa zbudowana głównie z włókien okrężnych, choć występują też włókna podłużne i skośne. Blaszka mięśniowa jest najlepiej rozwinięta w pobliżu komunikacji z rogiem macicznym. Błona śluzowa pokryta jest nabłonkiem jednowarstwowym cylindrycznym, miejscowo pokrytym rzęskami. Śluzówka jest średnio pofałdowana, tworząc fałdy w pobliżu ujścia macicznego, natomiast bliżej kostium abdominalne pofałdowanie to się nasila.

 

Macica

Macica stanowi mezodermalny wytwór śluzówkowo-mięśniowy. Główną rolą tego narządu jest inkubacja zarodków i płodów warunkująca żyworodność ssaków. Ciąża oraz płód warunkują budowę tego narządu. Narząd ten łączy narząd kopulacyjny (pochwę) z jajowodami, przez co umożliwia dotarcie nasienia do owulującej komórki jajowej.

Macica składa się z szyjki, trzonu oraz dwóch rogów. Jest to narząd „rurowy” o kształcie litery Y, mający komunikację dogłowowo z jajowodami, a dobrzusznie z pochwą.

Macica zbudowana jest z trzech warstw: błony surowiczej, błony mięśniowej oraz błony śluzowej.

 

Pochwa

Pochwa jest to błoniastomięśniowy bardzo rozciągliwy narząd, rozciągający się pomiędzy macicą a sromem.

Pochwa od wewnątrz wyścielona jest błoną śluzową pokrytą nabłonkiem wielowarstwowym płaskim. Warstwę włąściwą stanowi tkanka łączna włóknista bogata we włókna sprężyste. W  warstwie tej obserwujemy liczne grudki chłonne. Głębiej znajduje się bogato unaczyniona podśluzówka , zbudowana z tkanki łącznej wiotkiej. Łączy ona śluzówkę z cienką warstwą mięśniową, zbudowaną z włókien gładkich. Ma ona dwie warstwy okrężną oraz podłużną. Zewnętrzna część sklepienia pochwy pokryta jest otrzewną, natomiast pozostała, większa część pochwy pokryta jest kołnierzem łącznotkankowym, czyli przydanką.

 

Przedsionek pochwy

Przedsionek pochwy, zwany też zatoką moczopłciową, stanowi połączenie narządu płciowego z moczowym, będąc funkcjonalnie przedłużeniem pochwy sięgającym zewnętrznych narządów płciowych.

 

Srom

Srom stanowi zewnętrzne zakończenie narządów płciowych. Zbudowany jest on z symetrycznych warg sromowych, które łącząc się ze sobą, tworzą górny kąt sromu ograniczony przez spojenie warg dogrzbietowe, a od strony dobrzuszej – spojenie warg dobrzuszne. Wargi sromowe ograniczają szparę sromową, która komunikuje się ze światłem zatoki moczopłciowej oraz pochwy.

Górny kąt sromu jest u suki zaokrąglony, natomiast dobrzuszny jest ostro zakończony. Wargi sromowe stanowią umięśnione wały skórne. Są one całkowicie lub częściowo pigmentowane albo całkowicie pozbawione pigmentu. Skóra warg zawiera liczne gruczoły łojowe i potowe. Przechodzi ona od strony wewnętrznej w błonę śluzową typu skórnego.

Źródło:

„Rozród psów”, Praca zbiorowa pod redakcją Andrzeja Dubiela, wyd UWP, wydanie III poprawione i uzupełnione, Wrocław 2000, 2004, 2010